Ислам - ортолуктун дини
14.01.2022

Ислам - ортолуктун дини

Ислам дини – ортолук жолдогу дин. Абдулла бин Амр (Алла андан ыраазы болсун) айтты: «Алланын Элчиси (Алланын тынчтыгы жана саламы болсун) колуна эки китеп кармап бизге чыкты да: «Силер билесиңерби булар эмне китептер экендигин?» – деп сурады. Биз айттык: «Жок, оо, Алланын Элчиси, бизге кабар бер». Ошондо ал оң колундагы Китеп тууралуу мындай деп айтты: «Бул ааламдардын Раббисинен түшүрүлгөн Китеп. Мында бейишке кирүүчүлөрдүн ысымдары, аталарынын ысымдары жана урууларынын аттары – алардын бүт баары жазылган. Алардын саны эч качан көбөйбөйт да, азайбайт». Андан соң сол колундагы Китеп тууралуу мындай деп айтты: «Бул ааламдардын Раббисинен түшүрүлгөн Китеп. Мында тозокко кирүүчүлөрдүн ысымдары, аталарынын ысымдары жана урууларынын аттары – алардын бүт баары жазылган. Алардын саны эч качан көбөйбөйт да, азайбайт». Ошондо сахабалар сурашты: «Оо, Алланын Элчиси! Эгерде бардыгы алдын ала жазылган болсо, анда иш-аракеттердин эмне пайдасы бар?». Ал айтты: «Чектен ашпай тууралыкты кармангыла, а эгер кыла албасаңар, анда ортолукка жакындаганга аракет кылгыла». Чындыгында, бейишке кирүүчү адам мурда кандай гана иш кылбасын акырында бейишке кирүүчүлөрдүн иштерин кылат. Ал эми тозокко кирүүчү адам мурда кандай гана иш кылбасын акырында тозокко кирүүчүлөрдүн иштерин кылат». Андан соң Алланын Элчиси (Алланын тынчтыгы жана саламы болсун) колдору менен ишарат кылып, аларды кайтарып жиберди да айтты: «Раббиңер кулдарынын тагдырын чечип койду – бир бөлүгү бейишке кирет, бир бөлүгү тозокко кирет». «... аларды кайтарып жиберди...» – Пайгамбар (Алланын тынчтыгы жана саламы болсун) аларды кайып ааламына кайтарып жиберген. Бүткүл жашообуздун тагдыр кылынгандыгын көрсөткөн бул хадисте Алланын Элчиси (Алланын тынчтыгы жана саламы болсун) бизге эки дүйнөдө бактылуулукка жеткире турган жолду көрсөттү, атап айтканда – диндеги кеп-сөздөр менен иш-аракеттердин тууралыгын кармануу жана ошондой эле ибадатта жана жалпы эле динибизде ортолукту кармануу. Алланын Элчиси (Алланын тынчтыгы жана саламы болсун) бизди ар кандай чектен ашуучулуктардан тыйган, анткени хадисте келген «саддидуу уа коорибуу» деген сөздүн мааниси диний иш-аракеттерде «бардык нерселер боюнча чектен ашуучулукка жол бербестен жана аларды кемитпестен ортолукту кармануу» менен ортолук жолдо болууну билдирет. Биздин мүмкүнчүлүгүбүз жетпеген ишти аткарам деп аракет кылуу туура эмес, анткени мунун артын сөзсүз бошоңдоо коштоп, адам мурдагы кылып жүргөнүнөн да азыраак кыла баштайт же болбосо таптакыр эле таштап коюусу мүмкүн. Алла Таала айтты: «Мүмкүнчүлүгүңөр жетишинче Аллага такыбаачылык кылгыла ». (Тагабун сүрөсү: 16-аят)

Алланын Элчиси (Алланын тынчтыгы жана саламы болсун) айтты: «Эгерде силерге бир нерсеге буйрук берсем, анда алардан мүмкүнчүлүгүңөр жеткендерди гана аткаргыла». «Чындыгында, бул дин бекем. Ошондуктан, ага акырындык, жумшактык менен киришкин жана Аллага ибадат кылууну өзүңө өзүң жаман көрсөтүп албагын. Чындыгында, мингич унаасын аябаган адам көпкө узабай аны зыянга учуратып алат». Анас бин Малик (Алла андан ыраазы болсун) рабаятынан: Алланын Элчиси (Алланын тынчтыгы жана саламы болсун) мындай деп айтчу: «Өзүңөргө өзүңөр катуулук кылбагыла, антсеңер Алла да силерге катуулук кылып коёт». Кимде-ким өзүнө да, башкаларга да мүмкүнчүлүгү жетпеген диний иштерди милдеттендирсе, анда ал адам Алланын динине жана Пайгамбардын (Алланын тынчтыгы жана саламы болсун) Сүннөтүнө каршы иш кылган болот. Пайгамбар (Алланын тынчтыгы жана саламы болсун) айтты: «Аша чапкандар зыянга учурады!» – деп үч жолу кайталады». «Аша чапкандар» – эч бир муктаждык жок эле тереңдегендер жана катуулук кылгандар. Пайгамбар (Алланын тынчтыгы жана саламы болсун) айтты: «Оо, адамдар! Диндеги аша чабуучулуктан сак болгула. Чындыгында, диндеги аша чабуучулук силерден мурунку өткөндөрдү да зыянга учураткан». Пайгамбар (Алланын тынчтыгы жана саламы болсун) диний ишенимдеги жана башка диний иштердеги аша чабуучулуктан алыс болууга буйруган. Анткени мына ушул сапат мурдагы диний коомдорду зыянга учураткан. Диндеги аша чабуучулуктан улам пайда болгон кыйынчылыктар адамдар үчүн оорчулуктарды жаратып, аларды динден алыстоого алып келет. Анткени мындай кадамга баруу адамдан көптөгөн кыйынчылыктарга чыдоону жана көптөгөн күч-аракеттерди талап кылат. Алла Таала айтты: «Алла силерге жеңилдикти каалайт, анткени адам баласы алсыз жаратылган». (Ниса сүрөсү: 28-аят)

Адам өзүнүн табигый алсыздыгынан улам диндеги аша чабуучулуктун себебинен диний милдеттерди таштап салууга өтүп кетүүсү ыктымал. Ошондуктан Алланын Элчиси (Алланын тынчтыгы жана саламы болсун) өзүнүн сахабаларына мындай деп насаат кылган: «Жеңилдеткиле жана оордотпогула, кубандыргыла жана динди жаман көргөзбөгүлө... Бул хадистин башка бир рабаятында Пайгамбар (Алланын тынчтыгы жана саламы болсун) айтты: «Чындыгында, силер оордотуу үчүн эмес, жеңилдетүү үчүн гана жиберилгенсиңер». Диндеги аша чапкан адамдарда жеке эле өздөрүнүн эмес, башкалардын да адашууларына жана зыянга учуроолоруна себеп болуу коркунучу көбүрөөк. Аша чабуучулук жана чектен ашуучулук динибиздин негизине каршы келет. Биздин дин – ортолуктун жана адилеттүүлүктүн дини. Мына ушул анын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири. Алла Таала айтты: «Биз силерди адамзатка күбө болууңар үчүн жана Алланын Элчиси силерге күбө болуусу үчүн ортолуктун, адилеттүүлүктүн үммөтү кылдык». (Бакара сүрөсү: 143-аят)

Каргышка калган Ибилис ыйман келтиргендерди туура жолдон азгыруу үчүн эки жолду колдонот. Бул туурасында Бин ал-Каййим (Алла ырайым кылсын) абдан жакшы айткан: «Чындыгында, шайтан, адегенде билинбестен адамдын жүрөгүн аңдып, аны байкап көрөт. Эгерде андан бошоңдукту, көңүл коштукту жана жеңилдикке ыктоочулукту байкаса, анда ушуну пайдаланып ага тоскоолдук кыла баштайт жана Алланын буйруктарын аткаруудан тосот, аны жалкоолук, көңүл коштук жана бошоңдук менен бузуп, жалган түшүнүктөргө, кыялданууларга жол ачып, акыры адамды Алланын буйруктарын таштоого да алып келүүсү мүмкүн. А эгер адамдан баамчылдыкты, аракетчилдикти, чечкиндүүлүктү, кажыбас кайраттуулукту байкаса жана ага каршы башка эч бир жол таппаса, анда ал аны ашыкча иш-аракеттерди кылууга түртөт жана «сага бул жетишсиз, сенин жөндөмүң мындан да жогору, сен Аллага ибадат кылууда башкалардан ашып түшүүң керек, башкалар эс алса да, сен эс албагын, башкалар ооз ачса да, сен орозоңду уланта бергин, башкалар бошоңдосо да, сен иш-аракетиңди уланта бергин. Эгерде алардын бири бетин үч жолу жууса, анда сен жети жолу жуугун, а эгер алар намазга даарат алышса, анда сен гусул алгын» деген сыяктуу чектен ашуучулук жана аша чабуучулук менен адаштырат. Ошентип Ибилис аны аша чабуучулукка жана туура жолдун чегинен чыгууга түртөт дагы, биринчи адамды туура жолго жакындатпастан ибадатка кайдыгер мамиле кылууга азгырат.

Өмүралиев Бекболот