Ислам жана аял укугу
15.07.2016

Ислам жана аял укугу

Мээримдүү жана ырайымдуу Аллахтын аты менен баштаймын. Аллахым, Сага Өзүң каалагандай жана Сен ыраазы боло тургандай мактоо болсун. Пайгамбарыбыз Мухаммадга салават жана саламдарды айтабыз.                                                                              

Урматтуу мусулман бир тууганым!                                                                       

Бүгүн биз, Ислам дининдеги аялдардын укугу тууралуу сөз кылабыз. Исламдагы аялдардын укугун айтуудан алдын, Ислам дини келгенге чейин дүйнө элдеринде аялдардын орду кандай болгондугуна бир кылчайып көз чаптыралы. Баардык маданияттардын башаты болуп эсептелген Грецияда, аялдарды коомду ууландыруучу уулу зат катары эсептешип келишкен. Эл арасында "Аялдар гүлдөп турган кооз бак сыяктуу болушат, бирок анын мөмөсүн жеген адам сөзсүз ууланат" деген сыяктуу айтым кептер тараган. Ал эми Индияда күйөөсү кайтыш болгон аялдын мындан ары жашоого акысы жок эле. Ал күйөөсүнүн сөөгү күйгүзүлгөнгө чейин өлүүгө тийиш болгон. Жөөттөр болсо: "Аялдар Аллахтын каргышына калышкан, анткени, Адам ата аялдын азгырыгы менен бейиштен чыгып калган" - деп айтышат. Кээ бир тамактарды жегенге аялдардын акысы жок деп эсептешкен. Ал эми, ошол замандагы арабдарда күйөөсү кайтыш болгон аялды мурас катары туугандары алып алышкан. Ошондой эле төрөлгөн кыздарын тирүүлөй көмүп салуу алар үчүн көнүмүш адатка айланган. Дүйнө эли аялдарга ушундай мамиле жасап турган мезгилде  Ислам дини келип, Аллах Таала аялдардын укугун көргөзгөн аяттарды түшүрдү. Куранда, Ахзаб сүрөсүнүн 35-аятында Аллах Таала: "Чынында, мусулман эркектер менен мусулман аялдар, момун эркектер менен момун аялдар, моюн сунуучу эркектер менен моюн сунуучу аялдар, чынчыл эркектер менен чынчыл аялдар, сабырдуу эркектер менен сабырдуу аялдар, кичипейил эркектер менен кичипейил аялдар, садака берүүчү эркектер менен садака берүүчү аялдар, орозо кармоочу эркектер менен орозо кармоочу аялдар, жыныстык мүчөлөрүн сактаган эркектер менен аялдар, Аллахты көп эстеген эркектер менен аялдар… Аллах ушуларга кечирим жана улук сооп-сыйлыкты даярдап койду" - деп айткан. Аллах Таала бул аятта эркектер менен аялдардын даражалары ибадат кылууда да, күнөө кылууда бирдей экендигин айтты. Эгер ибадат кылса эркек да, аялда сооп алат. Эгер күнөө кылса эркек да, аял да жазага дуушар болот.                                                                                                    

Урматтуу мусулман бир тууганым!

Аллах Таала бизди мусулман кылып, туура жолго баштап койгонуна шүгүр кылалы. Азыр бизде кыз бала жарык дүйнөгө келсе, төбөбүз көккө жетпей кубанабыз. "Кырк жылкы" деп сүйүнчүлөйбүз. Анын жентек тоюн беребиз. Аны эркелетебиз. Бул, Пайгамбарыбыз Мухаммаддын (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун) бизге калтырган үлгүсү. Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун) балдарын, кыздарын эркелетет эле, аларды жакшы көрөт эле. Бир жолу ал неберелерин өөп жатса, аны көргөн бир адам: Оо, Аллахтын элчиси, сен пайгамбар болуп туруп, балдарыңды өбөсүңбү, менин он балам бар, бирок бирин да өппөймүн - деди. Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун) ага карап: "Аллах сенин жүрөгүңдөн мээримдүүлүктү алып салса кандай кылайын, ким ырайымдуу болбосо, ага да ырайым кылынбайт" - деди. Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун) бир гана өзүнүн кыздары эмес, ар бир наристе кызды маңдайынан сылап эркелеткенди жакшы көрчү. Анас (Аллах андан ыраазы болсун) айтат: "Пайгамбарыбызды Мадинадагы күң кыздардын кимиси болсо да колунан жетелеп, каалаган жагына ээрчитип кете алат болчу". Күндөр өтүп кыздарыбыз чоңоёт, аларга илим беребиз, тарбиялайбыз анан турмушка чыкчу күн келет. Аларды жасалгалап, сыйлап өз теңине узатабыз. Мунун баары бизге Ислам тарабынан берилген белек. Эгер биз динсиз чөйрөнү карасак, ошол эле маданияттуу деп эсептелген Европада он сегизге толгон кыздары турмушка чыгып кетпесе, аларды үйдөн чыгарышат, же алар өз үйүнө  акы төлөп жашашат. Эмне үчүн? Анткени, аларда дин жок. Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун) бир хадисинде: "Ким үч кызды тарбиялап өстүрүп турмушка узатса, ал Бейишке кирет" - деп айтат. Аны угуп турган адамдардын бири: "Эгер эки эле кызды тарбиялап өстүрсөчү? - деп сурайт. Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун): "Эки кызды тарбиялап өстүрүп турмушка узатса да Бейишке кирет" - деп жооп берет. Ошондо жалгыз кызы бар бир адам: "Оо, Аллахтын элчиси, эгер бир кызы болсочу?" - деп сурайт. Жылмайып күлгөн Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун): "Эгер бир эле кызды тарбиялап, анан турмушка узатса да, Бейишке кирет" - деп жооп берет. (Абу Дауд). Кыз турмушка чыгып, келин болуп, аял болуп башка бир эркектин колуна келет. Эми, Исламдагы эркектин милдети - аялын эч нерсеге муктаж кылбастан багып, ага жакшы мамиле жасоо. Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам- салаваты болсун): "Силердин эң жакшыңар аялдарына жакшы мамиле кылганыңар" - деп айткан. Экинчи бир хадисинде: "Силер аялдарыңарды Аллахтын аты менен алдыңар, алар алсыз, алар силерге аманат, аларга жакшы мамиле жасагыла" - деп айткан. Айша энебиз айтат: "Аллахтын элчиси үйгө киргенде ар дайым жылмайып кирет эле". Мусулмандын сыпаты үйүнө киргенде аялына жылмайып, салам айтып кирет. Эшиктен кирер замат кыйкырып, аялына акшыя караган сыпат мусулмандын сыпаты эмес. Аялыңа канча жакшы мамиле жасасаң, сени көргөн балдарың келечекте энесин ошондой сыйлайт. Күндөр өтүп, кыздарыбыз эне болот. Энени кантип сыйлоо керек, ага кандай мамиле жасоо керек баары Исламдан табылат. "Бейиш энелердин кадамынын алдында" - деген, Пайгамбарыбыздын бир ооз сөзү, эненин даражасы канчалык бийик экенин айгинелеп турат. Бир адам Пайгамбарыбызга (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун) келип: "Менин сый-урматыма татыктуу адам ким?" - деп сурады. "Энең" - деп, жооп берди. "Андан кийин ким?" - деп, сурады. "Энең" - деп жооп берди.  "Андан кийинчи" - деп сурады. "Энең" -деп, жооп берди. "Андан кийин ким" - деп сураганда, "Атаң" - деп жооп берди Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун). Энени сыйлоо баланын негизги милдети. Энени сыйлоо бир гана аны тогуз ай боюнда көтөргөнү үчүн эмес. Кээ бир айбандар баласын он эки ай бою боюна көтөрүп жүрүшөт. Энени сыйлоо, анын толготуп төрөгөнү үчүн эле эмес. Кээ бир айбандар бир эле учурда онго чейин туушат. Энени сыйлоо бир гана анын сүт  эмизгендиги үчүн эмес. Кээ бир айбандар баласына он литр сүт берет. Энени сыйлоо - бул, анын балага берген жакшы тарбиясы  үчүн. Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун) бир хадисинде айтат: "Энеңерди сыйлагыла, эгер энеңерди сыйлабасаңар, Аллах силерге жаман аялды туш кылат, ал силерге жамандыктын бардык түрүн көрсөтөт". Энең бул дүйнөдөн өтүп кетти. Сен эми эмне кылышың керек? Исламда мунун да жообу бар. Энең өтүп кетсе анын жакындарына жакшылык кыл. Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун) айтат: "Таеже, эненин ордунда турат". (Бухарий). Пайгамбарыбызга бир адам келип: "Мен абдан чоң күнөө жасап койдум, эми эмне кылайын?" - деп сурайт. "Сенин ата-энең барбы?" - дейт. "Жок" - деп, жооп берет тиги. "Таэжең барбы?" - деп сурайт. "Ооба" - дейт, тиги. "Анда ага жакшы мамиле кыл, күнөөң кечирилет" - дейт, Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун). Бир хадисте Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун): "Ким үч кызга же үч кыз бир тууганына, же эки эле кызга же эки эле кыз бир тууганына жакшылык кылса, ага Бейиш" - деп айткан. (Тирмизий).  Экинчи бир хадисте: "Эки кызына же кыз бир туугандарына нафака кылып (тамак-аш берип), анын сообуна Аллахтан үмүт кылган адамга анын нафакасы тозоктон көшөгө болот" - деп айтылган.                                                                                                                         

Урматтуу мусулман бир тууганым!                                                                       

Ислам дини аялдардын укугун ал төрөлгөн күндөн баштап өлгөнгө чейин коргогон дин. Исламда аялдардын этек кири келген мезгилде, эң зарыл болгон намаз, орозо сыяктуу ибадаттарды аткарбоого уруксат берет. Эмне үчүн? Анткени, аялзаты назик, алсыз. Базарда өзүнөн чоң баштыктарды көтөрүп соода кылуу, эркектер менен аралашып оор жумуштарды иштөө аялдарга ылайыктуу эмес. "Аялдар эркектер менен тең болуусу керек" деген туура эмес түшүнүк менен элди бузуп жаткан динсиздер, жер бетинде аялдардын кор болуп жатканын көрмөксөн болушат. Көчөдө, телевизордо, газетада, журналда кыскасы колу жеткен жердин баарында аялдарды реклама кылып буюм катары пайдалануунун артында, аялдар үчүн чоң кордук бар экенин аялзаты түшүнүүсү керек. Буюмдардын жаңысын жана сапаттуусун реклама кылган сыяктуу эле кыздардын сулуусун жана жашын реклама кылышат. Эртең эскирген буюм таштандыга ташталган сыяктуу, картайган аялзаты карыялар үйүндө же көчөдө тентип калат. Аялзаты өз баасын, өз артыкчылыгын, өз укугун өзү билүүгө тийиш. Атоо бин Раваха аттуу сахабага Ибн Аббас: "Сен Бейиш ээлеринен болгон аялды көргүң келсе, тээтиги аялды карагын" - деп, бир кара түстүү аялды көрсөтөт да, сөзүн улантат: "Ал аял Пайгамбарыбызга келип: "Мен талма оорусу менен ооруймун, талып жыгылып калганымда өзүмдү билбей дене-мүчөлөрүм ачылып калып жатат, мага дуба кылыңызчы" - деп суранат. Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун) ага: "Эгерде сен сабыр кылсаң, сен Бейишке киресиң, эгер кааласаң мен сага дуба кылайын" - дейт. Аял: "Мен ооруга сабыр кылам, бирок денемдин ачылып калганына сабыр кыла албаймын, мага дуба кылыңыз, талып калган мезгилде денем ачылбасын" - дейт. Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун) ага дуба кылат. Ошондон кийин ал талып жыгылган мезгилде да дене-мүчөлөрү ачылбастан жыгыла турган болот. (Бухарий, Муслим). Бүгүнкү, алты саны аман туруп эле атайын дене-мүчөсүн көрсөткөн эже- карындаштарым, ушул кара түстүү аялдын ордуна өзүңүздү коюп көрүңүзчү. Жан кейиткен ооруга сабыр кылып, бирок денесинин кайсы бир жери ачылып калуусуна сабыр кыла албаган бул аялдан сабак алалы. Аялдардын Бейишке кирүүсү жеңил. Бир хадисте: "Эгерде аял намазын окуп, орозосун кармап, намысын сактап жана күйөөсүнө жакшы мамиле кылса, анда ага Бейиштин каалаган эшигинен киргин деп айтылат" - деген. Дагы бир хадисте, Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун): "Силерге бул дүйнөнүн кен байлыгын айтып берейинби? Ал - ыймандуу аял" - деп айткан. Азыркы учурда кен байлыктарыбызды Канада алып кетти, Америка алып кетти деп чуркурап жатабыз. Ал эми чыныгы кен байлыктарыбыздын каякка кетип жатканы менен эч кимибиздин ишибиз жок. Биздин келечектеги муундарыбызды сактап кала турган кен байлыктарыбыз Кореяга, Кытайга ж.б. жерлерге кетип жатат.                                                                                                    

Урматтуу мусулман бир тууганым!                                                                       

Исламда тең укуктуулук деген бар жана адилеттүүлүк деген бар. Адилеттүүлүк ар дайым жогору турат. Азыркы мезгилде  кээ бир батыштын ашын ичкен адамдар: "Аялдар эркектер менен тең укуктуу болуу керек" деп, эркектердин ишин, эркектердин кийимин талашып отуруп адилеттүүлүктү унутуп коюшту. Эркек көтөргөн жүктү көтөрүп, эркек аткарган жумушту иштөө - бул, адилеттүүлүк эмес. Эч качан эркек менен аялдын укугу тең болбойт. Эркектин ишин аял, аялдын ишин эркек аткара албайт. Эч качан ата менен баланын укугу тең болбойт. Анткени, атанын өзүнө жараша, баланын өзүнө жараша иши болот. Мунун баарын адилеттүүлүк гана ченеп турат. Кайсы жерде эркек менен аялдын укугу бирдей болсо ошол жерде адилеттүүлүк жоголот. Аллахым, ар бир аялга өз укугун билдиргин жана кор болуудан өзүң сактагын. Аллахым, эркектерге аял затына жакшы мамиле кылууну, аларды сыйлоону насип кыл. Кыздарыбызга уяттуулук бер. Энелерибизге сый-урмат бер. Жамандыктардан Өзүң каалагандай сактап, туура жолдон адаштырба. Өзүңө гана сыйынабыз, Өзүңдөн гана жардам тилейбиз.    

Кыргызстан Ислам Университетинин ректору Абдушүкүр Нарматов