Макал мааниси
06.07.2016

Макал мааниси

Кыргыз элинин ооз эки чыгармачылыгы эч кайсы элде болуп көрбөгөндөй өнүккөн. Буга кыргыздардын көчүп- конуп жүргөндүгү да таасирин тийгизсе керек. Айрыкча, кыргыз макалдары айтылуусунун кыска болгондугуна карабастан, өтө терең маанини камтып турат. Ар бир макалдын түз жана кыйыр мааниси бар. Ошондой эле көптөгөн макалдардын Пайгамбарыбыздын хадистери менен маанилеш болуусу, кыргыздар Ислам дини боюнча да илимдүү болгондугун айгинелеп турат. Мындан ары "Макал мааниси" рубрикасында кыргыз макалдарынын маанисин жана ага маанилеш аят, хадистерди келтиребиз.                                                                                                         

"Азды жок дебе, барды көп дебе", "Азга алкыш айтпаган, көпкө көңүлү толбойт". Адамдын жашоосунда ар кандай учурлар болот. Кээде барчылык болсо, кээде жокчулук болот. Мына ушундай учурларда адам өз тагдырына ыраазы болуп жашоосу керек. Азга каниет кылбай аны жок деген адам, бир күнү ошого да муктаж болот. Ошол эле учурда бар нерсеге көөп кетүүгө да болойт. Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун) хадисинде: “Исламды кабыл алган, өзүнүн колу жеткен ырыскыга ээ болгон жана Аллахтын эрки менен Ал тартуулаган нерселерге каниет кылган адам көп ийгиликке жетет” – деп айткан. (Муслим). Экинчи бир хадисте: «Азга шүгүр кылбаган адам, көпкө да шүгүр кылбайт» - деп айткан. (Ибн Маажа). 

"Бакылдын багы көгөрбөйт, көгөрсө да көбөйбөйт". Бакыл - ач көз, эч кимге эч нерсе бербеген сараң адам. Андай адамдар: "Башкаларга берүү, мени кедейликке алып барат" - деп ойлошот. Бирок, алардын бакылдыгы эртедир-кечтир өздөрүнө зыян алып келет.  Аллах Таала айткан: «Бир  нерседен  жакшылыкка  сарптаган болсоңор, Аллах ага береке берет». (Саба,39-аят). Дагы бир аятта, Аллах Таала: “Эгер силер бир нерсени кайыр-садака кылсаңар, Аллах анын ордуна башкасын берет” деп айткан. (Саба. 7-аят). Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун): "Сараңдык кедейликке алып келет" - деген. (Байхакий).

"Жакшы менен дос болсоң, жетесиң муратка. Жаман менен дос болсоң, каласың уятка". Макалдагы "мурат" деген сөздүн мааниси - максат. Жакшы адам менен дос болуп, мамиле кылсаң, ал сенин максатыңа жетүүңө жардам берет. Тескерисинче жаман адам менен дос болсоң, ал сенин жолуңду тосот, эл алдында уятка калтырат. Аллах Таала Куранда: "Оо, ыймандуу пенделер! Аллахтан корккула жана чынчыл (жакшы) адамдар менен бирге болгула" - деген. (Тооба, 119-аят). Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун) айткан: "Жакшы менен дос болуу - миск саткан адамга жакын болгон сыяктуу. Ал сага миск тартуулайт, же андан жагымдуу жыт келип турат. Жаман менен дос болуу - көөрүк үйлөгөн адамга жакын болгон сыяктуу. Ал сенин кийимиңди күйгүзөт, же анын жаман жыты келип турат".