Үйдө ким кожоюн?
20.07.2016

Үйдө ким кожоюн?

Шариатыбызда үй-бүлө толук кандуу үй-бүлө болуп жашоосун камсыздаган көркөм адептер, касиеттүү тартиптер бар. Алардын бири - мусулманчылыкта үйдө кожоюн эркек болот. Үй-бүлөнү кароо, аларга багыт берип тарбиялоо, аларды камсыздоо даражасы эркектин мойнуна жүктөлгөн, үйдөгү кожоюндук да, акыркы сөз да эркекке берилген. Куранда айтылат: "Аялдарга караганда эркектердин даражасы жогору...!" (Бакара, 228-аят). "...Эркектер аялдарга жетекчилик кылуучулар...!" (Ниса, 34-аят). Аял менен эркектин ортосундагы айырма акылдуу адамга жашыруун эмес. Акыл-эс, ой-жүгүртүү, сезимталдык, кара-күч тарабынан да айырмачылыктар ачык баамдалып турат. Аялзаты табиятынан кимдир бирөөнүн коргоосунда болгусу келет. Ошол корукту гүлзарга айланткысы келет. Күчтүү көкүрөк менен ар кандай зулумдуктар жана коркунучтардан  сактангысы келет. Мына ушул эриш-аркак мамилени Пайгамбарыбыз таасын сүрөттөп берет: "Эгер аялзатына Аллах Тааладан башкага сажда кылуу мүмкүнчүлугү болгондо, анда күйөөнүн акысынын улуктугун эске алып, ага сажда кылууга буйруйт элем!" (Термизий, Ибн Маажа). Эркектердин бул даражасы жоопкерчиликтин даражасы, милдеттин даражасы. Абдуллах бин Аббас айтат: "Эркектердин даражасы бул - аялдарга жакшылык кылуу, аларды камсыздоо, алардын көңүлүн көтөрүү!" Эркектердин аялдарга жол башчылыгы, жетекчилиги – аялдардын кем-карчтарын бүтөө, акыбалдарын жоктоо, ысыкта ысытпоо, суукта үшүтпөө, бардык көйгөйлөрүн чечүү, ар бир аял өзүн ханыша катарында көрүү мүмкүнчүлүгүн берүү. Кээ бир акмак адамдар "эркектер аялдарга жетекчи" дегенди эркек каалаганын айтса аял аткаруусу керек деп эсептешет, же болбосо аялдарына кулак кести кулдай мамиле кылып алышат. Албетте бул туура эмес түшүнүк. Эркек аялга үйлөнгөндө, ага берилген калыңды сатып алганга төлөгөн баа катары карабаш керек. Ал аялга өмүрүндөгү эң бактылуу күнгө шариат тараптан берилген белек. Ошол эң бактылуу күндү эң бактысыз күнгө айлантпастан сактоо милдети эркектерге даража, жана жетекчилик сыпатында берилген. Аялдарын уруп-соккондор, кагып-силккендер, жиркип- кор туткандар чындыгында эркек да эмес, момундук сыпатка да ээ эмес. Алар мусулмандарга көө сүрткөн арсыз эркектер!. Чыныгы эркек, акыйкат күйөө - аялдын бейишке кирүүсүнө себеп болгон, аялдын жеңилин жерден алган, оорун колдон алган, таат-ибадатына көмөк көрсөткөн, кемчилигин жашырган, жакшылыгын ашырган, бөпөлөп эки колуна салып алып жүргөн адам.  Эркек эч убакта унутпоосу керек, аялы өзүнөн жаралган, кабыргасынан пайда болгон. Ал кыйшык жаралган, аны түздөө мүмкүн эмес, ал кандай болсо ошондой таризде мамиле кылуу милдеттүү. Башкача айтканда аялдарды оңдоп эркекке айланта албайсың, аларды эркектердей ой жүгүрттүрө албайсың. Жакшысы анын аял бойдон калганы оң. Коом сакталат. Аял да күйөөсүн урматтоосу, анын жакшылыгын билүүсү, эң чоң жакшылыгы анын өзүнүн канатына калкалоосун туюусу керек. Аюу да болсо эрим бар деген накыл бекеринен чыккан эмес.

Тең укуктуулук:

Аял менен эркектин тең укуктуулугун айтып жатышкандар чындыгында аялдарга зулумдук көрсөтүп, аларды кордогусу келгендер. Эч убакта аял менен эркек тең укуктуу боло албайт. Кээ бир укуктар аялдарга тиешелүү болсо, башка укуктар эркектерге гана таандык болот. Туура, жалпы укуктар да жок эмес. Бирок эң негизги маселе Исламда адилеттүүлүк бар. Адилеттүүлүк ар бир пенденин укугун толук пайдалануусуна мүмкүндүк берүү болуп эсептелет. Исламият жана Инсаният Укуктар, ар бир адам кааласа толук алат, каалабаса кайсы бир жакшы нерсе үчүн кээ бир укуктардан кечип жиберсе боло бере турган нерсе. Мисалы кайын журтка кызмат кылууну, алардан мурда туруп чай даярдап, алардан кийин жатууну мусулманчылыгыбыз, же "Исламият" милдеттүү кылбайт. Бирок, ошол эле убакта адамкерчилигибиз, же "Инсаният" алар менен таттуу мамиледе болууну шарттайт. Ар бир эркек энесин урматтайт. Эгерде сен өз энеңдин күйөөң тараптан урматталуусун кааласаң, күйөөң сени жакшы көрүүсүн кааласаң, анда анын энесин сыйла. Ага сый-урмат көргөз. Карачечекей кызындай болуп кызмат кыл. Баралыңа жетип сен да ак уулдуу, кызыл кыздуу болосуң. Ошондо сен да келиндериңден жакшылык көрөсүң.

Динибиз жана үрп-адат:

Шариатыбызда ар бир элдин үрп-адаты, каада-салты, адамкерчилик мамилелери, жорук-жосундары сакталат. Аларга терең маани берилет. Болгону мына ушул каада- салттар шариат эрежелерине каршы чыкпоосу шарт. Кыргыз улуттук кийимдерин изилдегендер мусулманчылык шарттарга жооп берээрин айтышса, тилчилерибиз элдик оозеки адабиятыбыздагы макал-лакаптардын көпчүлүгүн Пайгамбарыбыз алайхис саламдын хадистеринин котормосу катары кароого болоорун айтышат. "Улууга урмат, кичүүгө сый", "сыйга сый сыр аякка бал", деген кандай гана кеменгер шариаттык сөздөр эле... .

Үй-бүлөгө жарака кетирчү жаман жоруктар:

Үй-бүлөнүн ынтымагын кээ бир нерселер суздатып, кээде бузуп коюусу да мүмкүн. Ошол нерселерге да баам салганыбыз жакшы болот. Азирети Хузайфа, Пайгамбарыбыз алайхис саламдан дайыма жаман нерселерди сурап, ал жоругун ушул жамандыктардан сактануу үчүн деп түшүндүрчү. Анда эмесе кулагыңа күмүш сырга:

1-Көздү сактабай коюу. Шариатта көз сакталууга тийиш. Арамды кароодон, чоочун авреттерге, уятка тигилүүдөн, жаман жорукка баам салуудан көздү сактоо милдеттүү. Көздү бош коюу жамандыктын башаты болуп калат. Көчөдө, коомук жайларда керектүү жерлерди карап, калган убакта көздү сактоонун маанилүүлүгүн турмушу бузулгандар абдан жакшы түшүнүшөт.

2-Аялдар менен кол берип учурашуу. Шариатта эркек чоочун, тагыраагы махрам эмес аялдар менен кол берип учурашпайт. Энеси сыяктуу болгон кемпирлер менен учурашууга уруксат, эгер ошол зарыл болсо.

3.Жылаңачтануу, авреттерди ачып жүрүү. Эркектин аврети киндиктин астынан баштап, эки тизесинин алдына чейин (созулат). Пайгамбарыбыз алайхис салам айтат: "Эки тизенин жогору жагы авраттан, киндиктин асты авраттан" (Даракутний). Башка хадисте Пайгамбарыбыз алайхис салам айтат: "Тизе авраттан!" (Даракутний, Байхакий - Хилаафийяат). Эркектин киндиги авретке кошулбайт. Бирок киндик жабылмайынча аврет толук жабылбагандыктан, киндикти да авретти жапкандай эле жабууга милдеттүүбүз. Ал эми эки тизе авреттен деп эсептелет. Футбол ойногондо, же сууга түшкөндө көпчүлүк эркектер тизелерин жапканга маани бере беришпейт. Шариатта авретти жабуу деген парзды аткарбастан күнөөкөр болушат. Аялдын колу, буту жана жүзүнөн башка жеринин бардыгы аврет. Аялдын даарат алганда жууганга милдеттүү болгон жүзү, эки колу билек муунуна чейин, эки буту кызыл ашыктарына чейин аврет эмес. Аллах Таала Куранда минтип айткан: "... Аялдар зыйнаттарынын көрүнгөн жерлерин гана ачып жүрүүсү мүмкүн..." (Нур, 31-аят). Адатта аялдардын колу, жүзү жана буту чоочун адамдардын алдында жабылбайт эмеспи. Анткени сурма жүздүн зыйнаты болсо, шакек колдун зыйнаты. Андан сырткары эки колу менен иштөөгө муктаж болот, ошондой эле күбөлүк берүүдө, соттошууда жүзүн ачуусу, баскан убакта буттарынын көрүнүп калуусу мүмкүн. Айрыкча мурунку заманда колунда жок аялдар жылаңайлак жүрүүгө туура келген. Азирети Имам Абу Ханийфа аялдын эки буту да аврет деп айтат. Имам Шаафеьий да бул пикирди жактайт. Маселенин туурасы: аялдын эки буту намаз учурунда аврет эмес, намаздан сырткары чоочун адамдардын алдында аврет. (Ихтияр).

4-Никесинде жок, махрам эмес аял менен кылбат (халват) жайда (машинеде, лифтте ж.б) жалгыз калууга тыюу салынат. Пайгамбарыбыз алайхис салам айтат: "Эркек менен аял жалгыз калса, алардын үчүнчүсү шайтан болот!" (Тирмизий, Насааий).

5-Аралашып жумуш иштөө. Аралашып жумуш иштегенде адегенде эле мамиле чектен чыкпаса да бара-бара "кызматтык романдар" башталып кеткендиги баарына маалым.

6.Чоочун эркектер менен бийге түшүү, алар менен азилдешип-тамашалашуу, алар менен кенен-кесири маектешүү.  

7.Кайын-журт. Айрыкча бир тууган кайнилер жеңелери менен болгон мамилеси өзгөчө орой мамилеге дуушар болуп калат. Адамдар байкабаганы менен, тереңдеп кеткен маселе олуттуу зыян алып келүүсү мүмкүн. Ошондой эле жезделер менен балдыздардын ортосундагы мамилелер да этиеттиктин чек-арасында, уят пардасынын коштоосунда болуусу керек.

8-Массалык маалымат каражаттары. Интернет, телевизор, гезит-журналдарга абайлап мамиле кылуу зарыл. Түгөнбөгөн сериалдар, уятсыздыкка түрткөн чыгармалар, ойду буза турган берүүлөр, интернет торчосу кээде, а балким көп учурда адамдын аң-сезимин бузат. Пикирин бул- гайт. Телевизор дилбузарга ошентип айланат.

Аял-эркектин "аял-эркектик" мамилеси:

Жубайлардын жашоосундагы жыныстык мамиле сөз кылууга арзыган маселелердин бири. Жашоодогу ар бир жубай муктаж боло турган керектүү иш. Эгер бул нерсе оңтоюна түшсө, калган маселелер да жолун таап кете берээрине мүмкүнчүлүк ачылат. Жубайлардын мамилесине киришүүгө даярдыктар керек:

1-Жасануу. Атыр-жыттуу болуу. Жубайлардын ар бири экинчисине жага тургандай болуп жасанууга, тазаланууга, колдон келген зыйнатын көрүүгө тийиш. Колдон келген, көңүлдү тарта турган назик кийимдерди кийинүү, чачтын жасалгасы, ар кандай жасалгалар, косметиканын түрлөрүн колдонуу даярдыкка кирет. Экөөнөн башка эч ким жок болгондуктан ар кандай узун-кыска жеңил-жука кийимдерди кийингенге уруксат берилет. Ооз-мурундун тазалыгына кам көрүү, дененин сымбатуулугун сактоого аракет кылуу милдеттүү. Аял киши чачынан башка денесиндеги (колдорундагы, буттарындагы ж.б.) түктөрдү кетирүүсү максатка ылайыктуу. Кашты терүүгө болбойт. Аял киши ушунун баарын күйөөсү үчүн гана аткарууга милдеттүү. Эркек дагы ушундай эле даярдыктарды көрөт. Эрден эшек үркпөйт. Эркек аялдан эмнени кааласа, аял дагы эркектен ошол эле нерсени каалайт. Эркек мурутун кыскартып, өзүнөн эркектерге таандык жакшы атырдын жыты келип, дене-бою таза болуусуна кам көрүүсү зарыл.

2-Бири-бири менен болгон учурда кийимдерин чечкенге уруксат берилет. Жука шейшеп менен жамынып алуулары жетиштүү болот. Мүмкүн болушунча үстүлөрү ачык болбоосу кажет. Эркек аялдан, аял эркектен толук ырахатын көрүүгө укуктуу. Кээ бирлер мамиле учурунда да такыбалык кылам деп кээ бир кийимдерин чечпей коёт. Такыбалык бул учурда, кийимдерин чечүү деп эсептелет.

3-Эркелетүү. Эркелетүүгө өбүшүү, бири биринин дене- мүчөлөрүн сылап ырахатка батыруу, кучакташуу, жылуу сөздөрдү сүйлөө сыяктуулар кирет. Эркек-аялдын фантазиясына, кыял-чабытына орун берилет. Качан жубайлар даяр болушканда экинчи баскыч, мамиленин өзүнө өтүшөт.

Жубайлардын мамилесинин адептери:

1-Кошулуудан мурда "бисмиллахты" айтуу, жана кошулуу дубасын окуу. "Бисмиллаахи, Аллоохума жаннибнаш шайтоона, ва жаннибиш шайтоона маа розактанаа". Ким ушул дубаны окуса, андан соң перзенттүү болсо, шайтан бул балага зыян жеткире албайт деген Пайгамбарыбыз алайхис салам. (Бухарий, Муслим).

2-Эркек аялына камкордук менен мамиле жасоосу зарыл. Шашпоосу керек. Өзүн гана ойлогон өзүмчүлдүктөн арылуу милдеттүү. Марага чогуу жетүүгө аракет кылуу керек.

3-Айрыкча жубайлар ортосундагы алгачкы түн келечектеги бакытка карай ачылган эшик, уютку болуп калуусу керек. Көңүлдөрдү оорутуп калуудан сактоо зарыл. Бул согуш, же мелдеш талаасы эмес. Бул жубайлардын мамилеси. Жеңиш экөөнүкү тең болуусу керек.

4-Эркек-аял мамилесинде ар кандай ыкмаларды колдонууга шариатыбыз уруксат берет. Болгону жубайлар өздөрүнө ыңгайлуу ыкмаларды табууга, бири-бирине көмөктөшүүгө милдеткер.

5-Эркек жана аял, айрыкча эркек атайын дарыгерлердин, адистердин кеңешин алып, жубайына жагымдуу маанай, көңүл көтөргөн төшөк жыргалын тартуулаганга аракет кылуусу абдан зарыл.

6-Айыз учурунда, ныфас көрүү мезгилинде аялы менен күйөөсү жыныстык мамиледе боло албайт. Бирок, бири-биринен башка жолдор менен (өбүшүү, кучакташуу ж.б.) пайдаланууну тыйбайт.

7-Кандай гана ыкмада кошулбасын аялдын алдыңкы гана авретине кошулууга уруксат берилет. Арткы авретке кошулуу арам. Ага эч убакта жол берүүгө мүмкүн эмес.

8-Боюнда бар учурда кошулса болот. Бирок ыңгайлуу абалдарды эске алуу зарыл.

Чубак ажы Жалилов